เภสัชกรรมฟื้นฟูสภาวะเสื่อม Regenerative Pharmacy

Pharmacy Challenges in the 21st Century

การตั้งตำรับยีนบำบัด

Advanced Therapy Medicinal Products (ATMPs) เป็นผลิตภัณฑ์ยาสำหรับมนุษย์กลุ่มใหม่ที่ประเทศในแถบยุโรปประกาศกฏหมายบังคับใช้เมื่อไม่นานมานี้  ประกอบด้วย 3 กลุ่มผลิตภัณฑ์ ดังนี้   

1. การรักษาโดยใช้เซลล์ต้นกำเนิดและเซลล์ที่ได้จากเซลล์ต้นกำเนิด (  somatic cell therapy products (CTMP) 

2. การบำบัดด้วยยีน (gene therapy medicinal products (GTMP))    

3. เนื้อเยื่อที่ผ่านการดัดแปลง (tissue engineered products (TEP)) 
รวมทั้งอาจเป็นผลิตภัณฑ์ลูกผสม (Combination ATMP) ที่เกิดจากการใช้เทคโนโลยีในข้อ 1-3 พัฒนาขึ้นมาเป็นผลิตภัณฑ์ยาใหม่ 

 กฏหมาย ATMP ของกลุ่มประชาคมยุโรป REGULATION (EC) No 1394/2007 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 13 November 2007 on advanced therapy medicinal products and amending Directive 2001/83/EC and Regulation (EC) No 726/2004 

เราอาจแบ่งยีนบำบัดออกได้เป็นหลายประเภท อาทิเช่น

การเพิ่มการทำงานของยีน (Gene augmentation therapy )

เหมาะสำหรับการรักษาโรคหรือความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกิดจากการสูญเสียผลิตภัณฑ์จากยีน (โปรตีน) ที่จำเป็นต่อการทำหน้าที่ตามปกติ  เมื่อขาดโปรตีนดังกล่าวจึงทำให้ร่างกายไม่สามารถทำงานได้เป็นปกติ  การบำบัดด้วยยีนจึงมีเป้าหมายในการเพิ่มจำนวนชุดของยีนเพื่อให้สร้างโปรตีนทดแทนในระดับที่เพียงพอต่อการทำหน้าที่ได้ตามปกติ

การยับยั้งการทำงานของยีน (Gene inhibition therapy)

มักพัฒนาขึ้นมาเพื่อใช้รักษาโรคติดเชื้อ, โรคมะเร็ง หรือความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกิดจากการทำงานของยีนที่ผิดปกติหรือไม่เหมาะสมต่อร่างกายตามภาวะปกติ   การบำบัดด้วยยีนจึงมีเป้าหมายในการขัดขวางการทำงานของยีนที่ผิดปกติ หรือหรือยีนที่ใช้รักษาสร้างโปรตีนที่สารถยับยั้งการแสดงออกของยีนจากเชื้อโรคหรือยีนที่เกี่ยวข้องกับมะเร็ง

การกำจัดเซลล์บางกลุ่ม  (Killing of specific cells)

เหมาะสำหรับการรักษาโรคมะเร็งที่ต้องการกำจัดกลุ่มของเซลล์มะเร็งเท่านั้น โดยการนำส่งยีนที่เรียกว่ายีนฆ่าตัวตาย (suicide gene) ซึ่งเมื่อยีนมีการแสดงออกโดยการสร้างโปรตีนที่เป็นพิษ เซลล์มะเร็งเป้าหมายก็จะถูกทำลาย หรืออีกกลยุทธ์หนึ่งคือการนำส่งยีนที่สร้างเอนไซม์ที่สามารถเปลี่ยนยาตั้งต้นที่ไม่เป็นพิษ (prodrug) ให้เป็นตัวยาออกฤทธิ์ซึ่งเป็นพิษกับเซลล์มะเร็ง  หรืออาจจะนำส่งยีนที่สร้างโปรตีนซึ่งเกิดการเหนี่ยวนำให้เซลล์มะเร็งดังกล่าวถูกโจมตีด้วยเซลล์ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายได้ง่ายขึ้น 

การนำส่งยีนไปยังเซลล์ร่างกายทั่วไป (Somatic gene therapy)

ผลที่เกิดขึ้นจึงมีผลเฉพาะกับผู้ที่ได้รับการรักษาด้วยยีนนั้นเท่านั้น ไม่ได้มีผลสืบต่อไปยังลูกหลานในอนาคต เซลล์ร่างกายดังกล่าวอาจเป็นเซลล์ที่เจริญพัฒนาแล้วหรืออาจเป็นเซลล์ต้นกำเนิดก็ได้ ซึ่งเมื่อปรับเปลี่ยนยีนนอกร่างกายแล้วเซลล์ก็จะถูกนำกลับไปปลูกถ่ายเข้าสู่ร่างกายผู้ป่วยอีกครั้ง

 

การนำส่งยีนไปยังเซลล์สืบพันธุ์ (germ line gene therapy)

การรักษาด้วยยีนนั้นจะส่งผลระยะยาวต่อลูกหลานในอนาคต ทั้งนี้เนื่องจากบางโรคนั้นเกิดจากความผิดปกติของสารพันธุกรรมที่สามารถส่งผ่านไปยังเซลล์ลูกหลานที่จะเกิดขึ้น จึงจำเป็นต้องแก้ไขความผิดปกติดังกล่าวก่อนที่จะเกิดการปฏิสนธิ แต่อย่างไรก็ตามยังเป็นที่ถกเถียงถึงความเหมาะสม เนื่องจากอาจมีปัญหาจริยธรรมหลายประการ เช่น เด็กที่เกิดขึ้นมาจากการปรับเปลี่ยนยีนดังกล่าวไม่ได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจในการใช้ยีนบำบัด, บางครั้งอาจจะถูกใช้ในการปรับแต่งลักษณะเด่นและยับยั้งส่วนด้อยอื่นๆตามที่พ่อแม่ต้องการ ซึ่งอาจจะเกิดเป็นปรากฏการณ์ที่เรียกว่า ‘designer children’

จากภาพจะเห็นว่าการนำส่งยีนไปยังเซลล์เป้าหมายเกิดขึ้นได้ทั้งภายในร่างกาย (in vivo) และนอกร่างกาย (ex vivo) และเราสามารถเปลี่ยนแปลงยีนได้ในเซลล์หลายประเภททั้งเซลล์ต้นกำเนิด, เซลล์ร่างกาย และเซลล์สืบพันธุ์

ในเดือนกันยายนปี 2552 นักวิทยาศาสตร์ที่ University of Pennsylvania ประสบความสำเร็จในการใช้เทคโนโลยียีนบำบัดเพื่อแก้ไขตาบอดสีแดงและสีเขียวในลิง ทำให้ลิงสามารถกลับมามองเห็นสีต่างๆ เป็นปกติภายหลังการรักษาประมาณ 5 เดือน

http://www.nature.com/news/2009/090916/full/news.2009.921.html

Recent Pat Nanotechnol. 2009

Biodistribution of liposome/DNA systems after subcutaneous and intraperitoneal inoculation. J Liposome Res. 2009 Oct 21

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: